Bakı. Trend:

Əczaçılıq sənayesinin inkişafı qeyri-neft-qaz sektorunun şaxələndirilməsi, yerli istehsalın genişləndirilməsi və dərman təminatının dayanıqlılığının gücləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Əczaçılıq sektoru müasir sənaye iqtisadiyyatında yüksək əlavə dəyər yaratmaq, texnoloji bilikləri istehsala tətbiq etmək və məşğulluğu genişləndirmək imkanları ilə seçilir. Bu sahənin inkişafı yalnız dərman və tibb vasitələrinin istehsalı ilə məhdudlaşmır. O, kimya sənayesi, laboratoriya tədqiqatları, tibbi texnologiyalar, qablaşdırma, logistika və elmi-tədqiqat fəaliyyəti arasında əlaqələrin genişlənməsinə də yeni imkanlar açır.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən məqsədyönlü iqtisadi siyasət Azərbaycanın ənənəvi enerji sektorundan əldə etdiyi imkanların qeyri-neft-qaz sənayesinin inkişafına yönəldilməsi, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və yeni istehsal sahələrinin formalaşdırılması üçün mühüm zəmin yaradıb. Özəl investisiyaların təşviqi, sahibkarlıq fəaliyyətinin genişləndirilməsi, müasir sənaye infrastrukturunun qurulması və yerli istehsalın dəstəklənməsi bu siyasətin əsas istiqamətlərindəndir. Sənaye parklarının yaradılması və burada fəaliyyət göstərən müəssisələrə tətbiq olunan stimullaşdırıcı mexanizmlər dövlətin iqtisadi inkişaf hədəflərinin konkret investisiya layihələri ilə uzlaşdırılmasının nümunəsidir. Bu yanaşma əczaçılıq kimi strateji əhəmiyyətli sahələrdə istehsal potensialının artırılması, texnologiyaların ölkəyə gətirilməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması və Azərbaycanın regional istehsal mərkəzinə çevrilməsi üçün əlavə imkanlar açır.

İstehsal potensialında artım və investisiya fəallığı

Azərbaycanda əczaçılıq sənayesinin inkişafında son dövrün diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri istehsal göstəricilərində müşahidə olunan artımdır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, bu ilin yanvar-sentyabr ayları ərzində Azərbaycanda 32,9 milyon manatlıq əczaçılıq məhsulları istehsal olunub. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə istehsalın dəyəri 60,4 faiz artıb. Bu dövrdə dərman istehsal olunub ki, bu da illik ifadədə 92,8 faiz çoxdur.

İdxaldan asılılığın azaldılması və dərman təminatının gücləndirilməsi

Azərbaycan üçün qarşıdakı mərhələdə əsas vəzifələrdən biri rəqabətqabiliyyətli, eləcə də ixracyönümlü sənaye ekosistemini daha da gücləndirməkdir. Əczaçılıq isə yüksək əlavə dəyər, texnoloji tutum və insan kapitalına tələbat baxımından bu strategiyanın ən perspektivli sahələrindən biri kimi diqqət çəkir.

Sahibkarlar üçün geniş güzəştlər və təşviq mexanizmləri tətbiq edən Pirallahı Sənaye Parkı

Bu baxımdan Pirallahı Sənaye Parkı xüsusi önəm çəkir. Əsas məqsəd əczaçılıq sənayesini inkişaf etdirmək və dəstəkləmək, əczaçılıq məhsulları üzrə idxaldan asılılığı azaltmaq, əhalinin dərman vasitələrinə olan tələbatının ödənilməsində yerli istehsalın təşviqi və istehsal sahəsində məşğulluğu artırmaqdır. Pirallahı Sənaye Parkında 6 rezident qeydiyyatdan keçib. Park üzrə ümumi investisiya portfeli 175,6 milyon manatdır. Bunun 111,3 milyon manatı artıq layihələrin icrasına yönəldilib. Həyata keçirilən layihələr nəticəsində bu günə qədər 215 nəfər daimi işlə təmin olunub. Rezidentlər tərəfindən indiyədək ümumilikdə 82,2 milyon manat dəyərində məhsul istehsal edilib. Ümumiyyətlə, sənaye parklarında sahibkarlar üçün kifayət qədər geniş güzəştlər və təşviq mexanizmləri tətbiq olunur. İlk növbədə, rezidentlər dövlət vəsaiti hesabına yaradılmış hazır infrastrukturla təmin edilirlər. Bundan əlavə, rezidentlər qeydiyyata alındıqları tarixdən etibarən 10 il müddətinə əmlak, torpaq və mənfəət vergilərindən azad olunurlar. Həmçinin istehsal məqsədilə xaricdən gətirilən texnika və avadanlıqlar ƏDV-dən və gömrük rüsumlarından azad edilir.

Müasir istehsal standartları və texnoloji imkanlar

Pirallahı Sənaye Parkında əczaçılıq sənayesinin inkişafına töhfə verən müəssisələrdən biri də “R-Pharm” MMC-dir. İnvestisiya dəyəri 16 milyon ABŞ dolları olan zavodun illik istehsal gücü 250 milyon ədəd həb və kapsul təşkil edir. Müəssisənin fəaliyyəti yerli əczaçılıq istehsalının genişləndirilməsi ilə yanaşı, beynəlxalq istehsal təcrübəsinin ölkəyə gətirilməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Müəssisə Azərbaycanda GMP sertifikatı alan ilk əczaçılıq müəssisəsi olub. Bu standartların tətbiqi istehsal proseslərinin idarə edilməsinə, xammalın və hazır məhsulların keyfiyyətinə nəzarətə, avadanlıqların düzgün istismarına və istehsalatda çalışan mütəxəssislərin peşə hazırlığına xüsusi tələblər qoyur. Belə yanaşma dərman istehsalında keyfiyyət və təhlükəsizlik prinsiplərinin təmin olunması üçün mühüm zəmin yaradır.

Yeni investisiya layihələri əczaçılıq istehsalını genişləndirir

Əczaçılıq istehsalının inkişafı yalnız mövcud tələbatın ödənilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu proses eyni zamanda texnoloji biliklərin ölkəyə gətirilməsini, istehsal təcrübəsinin formalaşmasını və gələcəkdə daha geniş məhsul çeşidinin istehsalı üçün zəmin yaradılmasını nəzərdə tutur. Pirallahı Sənaye Parkında həyata keçirilən yeni layihələr, o cümlədən “Gen Pharma Caucasus Manufacturing Operations” müəssisəsi bu baxımdan diqqət çəkir. Layihənin miqyası və maliyyələşmə strukturu əczaçılıq sektorunun inkişafında həm özəl kapitalın, həm də dövlət dəstəyinin rolunu göstərir. Bu müəssisəyə 2023-cü ildə Pirallahı Sənaye Parkının rezidenti statusu verilib. Təsisçilər Türkiyənin "Gen İlaç ve Sağlık Ürünleri Sanayi A.Ş." şirkəti , İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyində Azərbaycan Biznesinin İnkişafı Fondu (ABİF) və Türkiyənin "SİA Pharmaceuticals" şirkətidir. Ümumi dəyəri 113,9 milyon manat olan layihənin maliyyələşdirilməsində özəl investisiya ilə yanaşı, Azərbaycan Biznesinin İnkişafı Fondunun 13,2 milyon manat investisiyasından, 10 milyon manat güzəştli kredit vəsaitindən istifadə edilib. Sənaye Parkının rezidenti kimi müəssisə 7 milyon manatdan çox ƏDV və gömrük rüsumlarından azad olunub. Ərazisi 5,2 hektar olan müəssisənin illik istehsal gücü 60 milyon qutu dərman, o cümlədən 2,5 milyard tablet və kapsul təşkil edir. Burada kardiologiya, nevrologiya, urologiya, diabetologiya, qastroenterologiya, ağrıkəsici, antibiotiklər və digər dərmanlar istehsal olunacaq. Müəssisənin inkişaf perspektivlərinə istehsalın artırılması, 5 il ərzində 500-dən artıq preparatın istehsalının lokallaşdırılması, daxili tələbatın maksimum dərəcədə qarşılanması və ixrac coğrafiyasının genişləndirilməsi daxildir.

Zavodda ABŞ, Yaponiya, Almaniya, İsveçrə, Çin, Danimarka, İsveç və Türkiyənin aparıcı şirkətlərinin istehsalı olan avadanlıq quraşdırılıb ki, bu da yüksək beynəlxalq standartlara uyğun dərman vasitələrinin istehsalına imkan verir. Bu cür müasir avadanlıqların tətbiqi zavodun texnoloji imkanlarını gücləndirən əsas amillərdəndir. Müasir avadanlıqlar istehsal proseslərinin dəqiq idarə edilməsinə, məhsul keyfiyyətinə nəzarətin gücləndirilməsinə və beynəlxalq standartlara uyğun dərman vasitələrinin istehsalına imkan verir. Bu, müəssisənin yalnız istehsal həcmini artırması baxımından deyil, həm də yerli əczaçılıq məhsullarına etimadın yüksəldilməsi və onların xarici bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

İxrac imkanları və regional bazarlara çıxış

Onu da qeyd edək ki, məhsulların daxili bazara satılması ilə yanaşı, xarici ölkələrə ixracı da nəzərdə tutulur. Yeni müəssisənin perspektivlərini təkcə Azərbaycan bazarı ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. İstehsal olunacaq məhsulların Özbəkistan, Qazaxıstan, Gürcüstan və digər ölkələrə ixracının nəzərdə tutulması respublikamızın regional əczaçılıq bazarında mövqeyini gücləndirmək üçün əlverişli imkan yaradır. Bu istiqamətdə ixrac coğrafiyasının genişləndirilməsi yerli istehsalın həcminin artırılması, satış bazarlarının şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Daxili bazarla yanaşı, xarici bazarlara çıxışın təmin olunması istehsalçıya daha geniş istehlakçı auditoriyasına çatmaq, uzunmüddətli kommersiya əlaqələri qurmaq və regional təchizat zəncirlərində iştirakını genişləndirmək imkanı verə bilər. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, region ölkələri ilə iqtisadi əlaqələri əczaçılıq məhsullarının xarici bazarlara çatdırılması üçün əlavə imkanlar yaradır. Bununla belə, regional bazarlarda möhkəmlənmək yalnız istehsal gücünün mövcudluğu ilə məhdudlaşmır. Məhsulların keyfiyyətinin beynəlxalq tələblərə uyğunluğu, ixrac ediləcəyi ölkələrdə qeydiyyat prosedurlarının tamamlanması, qiymət rəqabətliliyi və etibarlı distribütor şəbəkələrinin qurulması da mühüm şərtlərdir. Bu amillərin uzlaşdırılması yerli istehsalın xarici bazarlarda davamlı mövqe qazanmasına və ixrac imkanlarının reallaşdırılmasına şərait yarada bilər. Perspektivdə isə ixracın genişləndirilməsi Azərbaycanın əczaçılıq sənayesində əlavə dəyərin artırılmasına, istehsal təcrübəsinin və texnoloji imkanların inkişafına, eləcə də əlaqəli sahələrdə yeni iqtisadi fəaliyyətin formalaşmasına töhfə verə bilər. Beləliklə, müəssisənin regional bazarlara çıxışı yalnız ayrı-ayrı məhsulların xaricə satışını deyil, ölkənin qeyri-neft-qaz sənayesinin rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi və Azərbaycanın regional istehsal-təchizat zəncirində rolunun gücləndirilməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır.

İnsan kapitalı və ixtisaslı kadr hazırlığı

178 nəfərin daimi işlə təmin ediləcəyinin qeyd olunması “Gen Pharma Caucasus Manufacturing Operations” müəssisənin əmək bazarına birbaşa töhfəsini göstərir. Bununla belə, göstəricinin iqtisadi təsirini daha dolğun qiymətləndirmək üçün yaradılan iş yerlərinin ixtisas strukturu və gələcəkdə məşğulluğun genişləndirilməsi imkanları da əhəmiyyətlidir. Qarabağ Universiteti və Azərbaycan Tibb Universiteti üçün rəsmi tədris bazasının yaradılması əczaçılıq müəssisəsinin fəaliyyətinin istehsalla məhdudlaşmadığını, eyni zamanda ixtisaslı kadr hazırlığına töhfə vermək imkanına malik olduğunu göstərir. Bu əməkdaşlıq tələbələrin nəzəri biliklərini real istehsal mühiti ilə əlaqələndirməsinə, müasir texnologiyalarla tanış olmasına və praktiki bacarıqlar əldə etməsinə şərait yaradacaq.

Pirallahı Sənaye Parkı yeni sənaye klasterinin mərkəzinə çevriləcək

Yeni müəssisənin məhz Pirallahı Sənaye Parkında yerləşməsi də diqqətçəkən məqamdır. Sənaye parklarının əsas üstünlüyü təkcə investor üçün yaradılan güzəştlərlə məhdudlaşmır. Burada əsas məqsəd eyni və əlaqəli fəaliyyət sahələrinin bir məkanda cəmləşməsi, infrastruktur xərclərinin optimallaşdırılması, texnologiya və bilik mübadiləsinin sürətləndirilməsi və yeni istehsal zəncirlərinin yaradılmasıdır.

Əczaçılıq istehsalının genişlənməsi gələcəkdə Pirallahıda təkcə dərman istehsalı müəssisələrinin deyil, həm də qablaşdırma materialları, tibbi məhsullar, laboratoriya xidmətləri, logistika, texniki servis və digər əlaqəli fəaliyyətlərin də inkişafına zəmin yarada bilər. Belə bir klaster yanaşması əczaçılıq sənayesində əlavə dəyərin daha böyük hissəsinin ölkə daxilində formalaşmasına imkan verə bilər.