Bakı.Trend:

Bu gün Bakıda aparıcı beynəlxalq investorları, dövlət qurumlarının, maliyyə institutlarının və biznes dairələrinin nümayəndələrini bir araya gətirən II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu öz işinə başlayıb. İki gün davam edəcək forum Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin himayəsi ilə keçirilir və “Parçalanmış dünyada etimadın bərpası: Cənubi Qafqaz qlobal əlaqəliliyin və investisiya sabitliyinin dayağı kimi” mövzusuna həsr olunub.

Forumun miqyası bu gündəliyə olan marağı əks etdirir. Tədbirdə 70 ölkədən 803 xarici nümayəndə də daxil olmaqla, 3000-dən çox iştirakçı qeydiyyatdan keçib. Bir platformada hökumətlərin, beynəlxalq maliyyə institutlarının nümayəndələri, investorlar, şirkət rəhbərləri və analitik mərkəzlərin təmsilçiləri bir araya gəlib.

Qlobal təchizat zəncirlərinin yenidən qurulması, ticarət ziddiyyətləri və davam edən geosiyasi qeyri-müəyyənlik fonunda Azərbaycan özünü yalnız investisiyalar üçün cəlbedici istiqamət kimi deyil, həm də kapitalın, texnologiyaların, malların və enerji resurslarının Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Avropa bazarlarına çıxışını təmin edə biləcək regional platforma kimi möhkəmləndirməyə çalışır.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev forum iştirakçılarına müraciətində qeyd edib ki, ölkədə makroiqtisadi sabitlik, investisiyalar və əlverişli sahibkarlıq mühiti investorların uzunmüddətli etimadı üçün möhkəm zəmin yaradır.

"Azərbaycanın strateji coğrafi mövqeyi, nəqliyyat-logistika imkanları, iqtisadi zonalarda yaradılmış müasir infrastruktur, vergi və gömrük güzəştləri, habelə dövlət-özəl tərəfdaşlığı mexanizmləri və tərəfdaş ölkələrlə təsis edilmiş birgə investisiya fondları investorlara dayanıqlı layihələrdə iştirak etmək və bütün regiona texnologiya, kapital və təcrübə gətirən tərəfdaşlıqlar qurmaq üçün geniş imkanlar açır",- deyə Prezident İlham Əliyev bildirib.

Bu baxımdan, tədbir çərçivəsində Azərbaycanla xarici tərəfdaşlar arasında tikinti və inkişaf, rəqəmsal iqtisadiyyat, bərpa olunan enerji, yüksək texnologiyalı məhsulların istehsalı, kənd təsərrüfatı, baytarlıq, əczaçılıq, bank investisiyaları, su ehtiyatlarının idarə edilməsi və investisiyaların təşviqi sahələrini əhatə edən 11 sənədin imzalanması diqqət çəkir. Bu struktur Azərbaycanın investisiya gündəliyinin daha da şaxələndiyini və tədricən ənənəvi enerji layihələrindən kənara çıxdığını göstərir.

Ötən il keçirilmiş ilk Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində ümumi dəyəri 10 milyard dollardan çox olan investisiya sazişləri imzalanıb ki, bunun da 7 milyard dollardan çoxu qeyri-neft-qaz sektorunun payına düşüb. Budəfəki gündəlik bu tendensiyanı davam etdirir.

İmzalanan sənədlər arasında Azərbaycanın İqtisadiyyat Nazirliyi ilə "ROX Group" arasında tikinti və inkişaf sahəsində əməkdaşlıq haqqında saziş, "Microsoft" ilə Azərbaycanın rəqəmsal iqtisadiyyatının inkişafı məqsədilə əməkdaşlıq memorandumu, həmçinin Energy Companies – ROX Group ilə günəş və külək enerjisi layihələri üzrə saziş var.

Ayrıca istiqamət istehsalın inkişafı ilə bağlıdır. Ələt Azad İqtisadi Zonasında yeni texnologiyalar əsasında silisium karbid, silisium oksidi və silisium istehsalı üzrə əməkdaşlıq planlaşdırılır. Bu, sənayenin şaxələndirilməsi baxımından xüsusilə əhəmiyyətlidir. Söhbət artıq yalnız hazır infrastruktura kapital cəlb edilməsindən deyil, texnoloji baxımdan daha mürəkkəb seqmentlərə yönəlmiş istehsal sahələrinin yaradılmasından gedir.

Daha üç sənəd aqrar sektor, baytarlıq və əczaçılıqla bağlıdır. Xüsusilə, ABAK-WASSERSTEIN şirkəti tərəfindən Azərbaycan-İsveçrə plantasiyalarının və emal müəssisələrinin yaradılması, Ağdamda quşçuluq kompleksinin yaradılması, baytarlıq vaksinlərinin istehsalı və əczaçılıq istehsalı müəssisəsinin yaradılması nəzərdə tutulur.

Beləliklə, investisiya coğrafiyası eyni vaxtda iki istiqamətdə genişlənir: iri infrastruktur və enerji layihələrindən istehsal və emala, xammal sahələrindən isə daha yüksək əlavə dəyər yaradan sektorlara doğru.

“Azər-Türk Bank” ASC-də nəzarət paketinə daxil olmayan payın Azərbaycan-Oman Birbaşa İnvestisiyalar Fondu tərəfindən alınması ilə bağlı razılaşma da ayrıca önəm kəsb edir. Bu, investisiya əməkdaşlığının yalnız yeni müəssisələrin maliyyələşdirilməsi deyil, həm də mövcud iqtisadi infrastrukturda iştirak kimi nəzərdən keçirildiyini göstərir.

Digər bir sənəd "Esyasoft", Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi və SOCAR arasında əməkdaşlığı nəzərdə tutur. Bu istiqamət artıq baza infrastrukturunun texnoloji transformasiyası baxımından əhəmiyyətlidir. Müasir investisiya layihələrində su, enerji və rəqəmsal texnologiyalar getdikcə daha çox kəsişir, resursların idarə edilməsinin rəqəmsallaşdırılması isə iqtisadiyyatın səmərəliliyinə təsir edən ayrıca amilə çevrilir. Nəhayət, Azərbaycan və Ukrayna arasında investisiyaların təşviqi sahəsində AZPROMO ilə "UkraineInvest" arasında əməkdaşlıq haqqında sənəd imzalanıb.

Beləliklə, forum eyni zamanda yeni layihələr yaradır və kapitalın gələcəkdə cəlb edilməsi üçün institusional kanalları genişləndirir.

Şaxələndirmə niyə əsas mövzuya çevrilir

Bu, Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Energetika ölkənin əsas rəqabət üstünlüklərindən biri olaraq qalır, lakin investisiya strategiyası tədricən daha geniş model əsasında formalaşır. Bu modeldə energetika sənaye, nəqliyyat, logistika, rəqəmsal texnologiyalar, kənd təsərrüfatı, maliyyə sektoru və bərpa olunan enerji ilə tamamlanır.

Bununla yanaşı, texnologiya və kapital gətirmək, əmək məhsuldarlığını artırmaq, ixtisaslı iş yerləri yaratmaq və Azərbaycanı regional və qlobal əlavə dəyər zəncirlərinə inteqrasiya etmək imkanına malik layihələrə xüsusi diqqət yetirilir. Məhz kapitalın cəlb edilməsindən əlavə dəyərin yaradılmasına keçid hazırkı investisiya gündəliyinin ən mühüm elementlərindən biridir.

Bu fonda Azərbaycanın coğrafi mövqeyi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İtaliyanın "TEHA Group" şirkətinin baş direktoru və idarəedici tərəfdaşı Valerio De Molli onun qiymətləndirməsinə görə, Azərbaycanın gələcək rəqabət qabiliyyətinin əsasını təşkil edə biləcək üç istiqamətin – Orta Dəhliz və logistika, rəqəmsal iqtisadiyyat və energetikanın olduğunu bildirib.

O, Azərbaycanın Çinlə Avropa arasında nəqliyyat əlaqələri baxımından üstünlüklərini ayrıca qeyd edib. Onun sözlərinə görə, Süveyş kanalı vasitəsilə marşrut təxminən 30 gün çəkir, Transxəzər marşrutu isə bu müddəti təxminən 12 günə qədər azaltmağa imkan verir.

Azərbaycan üçün bu üstünlüyün əhəmiyyəti yalnız tranzit axınlarının potensial artımında deyil. Nəqliyyat marşrutlarının inkişafı onların ətrafında yeni istehsal və logistika mərkəzlərinin formalaşması üçün şərait yaradır və beləliklə, tranziti daha geniş iqtisadi effekt mənbəyinə çevirməyə imkan verir.

Məhz burada investisiya siyasəti ilə Orta Dəhlizin inkişafı kəsişir.

Orta Dəhliz: növbəti mərhələ yalnız infrastruktur deyil

Orta Dəhliz forumun əsas mövzularından birinə çevrilib və onunla bağlı müzakirələr dəmir yollarının və limanların tikintisi çərçivəsindən xeyli kənara çıxıb.

Rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat nazirinin müavini Rəhman Hümmətov bildirib ki, 2026-cı ildə Azərbaycanın tranzit yükdaşımalarının həcminin 16 milyon tondan çox olacağı gözlənilir. Bu, 2019-cu ilin pandemiyadan əvvəlki göstəricisindən təxminən üç dəfə çoxdur. O cümlədən, 2026-cı ildə Orta Dəhliz üzrə yükdaşımaların həcmi təxminən 5,5 milyon tona, Çindən gələn müntəzəm konteyner qatarlarının sayı isə təxminən 600-ə çata bilər.

Beynəlxalq təşkilatların proqnozlarına əsasən, 2030-cu ilədək Orta Dəhliz üzrə yükdaşımaların həcmi 11 milyon tona, konteyner tranziti isə ildə 900 min TEU-ya yaxınlaşa bilər. Lakin bu göstəricilərin daha da artırılması artıq yalnız fiziki infrastrukturdan asılı olmayacaq.

Türkmənistanın maliyyə və iqtisadiyyat nazirinin müavini Pərhad Yağşiyev Orta Dəhlizin rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına kompleks yanaşmağın vacibliyini vurğulayıb. Birinci məsələ fiziki infrastrukturdur: dəmir yolları, avtomobil yolları, limanlar, terminallar və logistika mərkəzləri. Bununla yanaşı, marşrutun bütün hissələrində kifayət qədər ötürücülük qabiliyyətinin təmin edilməsi zəruridir. İkincisi daşımaların sürəti və proqnozlaşdırıla bilməsidir. Biznes üçün yalnız daşınmanın dəyəri deyil, müddətləri dəqiq proqnozlaşdırmaq imkanı əhəmiyyətlidir. Buna görə tariflərin, qrafiklərin, yüklərin emalı prosedurlarının və operatorlar arasında qarşılıqlı əlaqənin əlaqələndirilməsi kritik amilə çevrilir.

Üçüncüsü rəqəmsallaşmadır. Elektron sənəd dövriyyəsi, gömrük orqanlarının əvvəlcədən məlumatlandırılması, limanların, dəmir yollarının və digər iştirakçıların informasiya sistemlərinin inteqrasiyası yüklərin daşınma müddətini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Məhz bu üç elementin – infrastrukturun, təşkilati koordinasiyanın və rəqəmsal həllərin – birləşməsi marşrutun gələcək rəqabət qabiliyyətini müəyyən edəcək.

Azərbaycan təkcə dəhliz deyil, həm də iqtisadi ekosistem qurur

Azərbaycan artıq kompleks yanaşmanı həyata keçirir. Azərbaycan Orta Dəhlizin əsas dayaqları kimi Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanını və tikilməkdə olan Horadiz-Ağbənd dəmir yolunu göstərir. Bununla yanaşı, Ələt ətrafında daha geniş logistika və iqtisadi ekosistem formalaşır. Tikilməkdə olan Ələt yük hava limanı regionun multimodal imkanlarını tamamlamalı və Ələt Azad İqtisadi Zonasının inkişafını dəstəkləməlidir.

Forumun mühüm nəticələrindən biri Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin yalnız Çin-Avropa tranziti baxımından deyil, daha geniş kontekstdə nəzərdən keçirilməsi olub. Özbəkistanın investisiyalar, sənaye və ticarət naziri Laziz Kudratov Trend-ə özəl müsahibəsində bildirib ki, son bir neçə ildə Özbəkistanla Azərbaycan arasında Orta Dəhliz üzrə yükdaşımaların həcmi iki dəfədən çox artıb. Özbəkistan yaxın bir neçə ildə Azərbaycanla ticarət dövriyyəsini 2 milyard dollara çatdırmağı planlaşdırır.

Üstəlik, söhbət yalnız ticarətin artırılmasından getmir. Özbəkistan Azərbaycanın tekstil sektoruna investisiya yatırır və avtomobil sənayesində birgə layihələrdə iştirak edir. Azərbaycan isə öz növbəsində Özbəkistanın mədənçıxarma, energetika, qida sektorlarına və daşınmaz əmlakına investisiya yatırır. Əczaçılıq, tikinti materiallarının istehsalı, kənd təsərrüfatı və qida məhsullarının emalı sahələrində yeni layihələr müzakirə olunur. Beləliklə, investisiyaların özləri əlavə yük axınları yaratmağa başlayır.

Qırğızıstan Milli İnvestisiya Agentliyinin nümayəndəsi Damirbek Bikulov da oxşar perspektivdən danışıb. O, Trend-ə müsahibəsində Azərbaycanın Qırğızıstan üçün Avropa bazarlarına “qapı” ola biləcəyini, Qırğızıstanın isə Mərkəzi Asiyada Azərbaycanın tərəfdaşı kimi çıxış edə biləcəyini bildirib. O, turizm, kənd təsərrüfatı və ağır sənaye layihələri üçün Azərbaycan-Qırğızıstan İnkişaf Fondunun imkanlarını ayrıca qeyd edib.

Beləliklə, Orta Dəhliz tədricən daha bir funksiyanı öz üzərinə götürür – ölkələr arasında investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi mexanizminə çevrilir.

Energetika əsas dayaq qalsa da, strukturu dəyişir

Yeni modelin ikinci əsas komponenti energetikadır. Azərbaycan Avropa bazarları üçün mühüm enerji tərəfdaşı olaraq qalır, lakin ölkənin enerji strategiyası tədricən bərpa olunan enerjinin hesabına genişlənir. Forumda Azərbaycanda günəş və külək enerjisi layihələri üzrə sənədin imzalanması bu transformasiyanın artıq konkret investisiya gündəliyində də əks olunduğunu göstərir.

Prezident İlham Əliyev forum iştirakçılarına müraciətində qeyd edib ki, Azərbaycanın enerji baxışı getdikcə enerji təchizatının hüdudlarından kənara çıxaraq “yaşıl” enerji dəhlizlərinin inkişafını əhatə edir.

"Azərbaycan getdikcə daha çox ölkə üçün etibarlı enerji tərəfdaşıdır. Baxışımız enerji təchizatından kənara çıxaraq yaşıl enerji dəhlizlərinin inkişafını da əhatə edir ki, bu da bərpa olunan enerjinin regional bazarlara inteqrasiyasına və Azərbaycan, geniş Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Avropa arasında əlaqəliliyin möhkəmlənməsinə imkan verir",-deyə Prezident İlham Əliyev bildirib.

Bu, enerji strategiyasının nəqliyyat və regional bağlantı strategiyası ilə birləşdirilməsi perspektivini açır. Uzunmüddətli perspektivdə Azərbaycan Avropa ilə ənənəvi enerji əlaqələrini eyni zamanda möhkəmləndirməyə və yeni regional enerji marşrutlarının əsasına çevrilə biləcək bərpa olunan enerjini inkişaf etdirməyə can atır.

Coğrafiyanın genişlənməsi: ABŞ və Avropadan Yaxın Şərqə qədər

Forum Azərbaycanın potensial tərəfdaşlarının dairəsinin genişləndiyini də göstərib. ABŞ-Azərbaycan Ticarət Palatasının (USACC) icraçı direktoru Natiq Baxışov ABŞ şirkətlərinin Azərbaycana və daha geniş Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionuna marağının artdığını qeyd edib. Onun sözlərinə görə, avqust sammitindən və ABŞ hökumətinin regionla daha fəal qarşılıqlı fəaliyyətinin bərpasından sonra Amerika şirkətləri daha çox əminlik nümayiş etdirməyə başlayıb və USACC hər həftə çoxsaylı sorğular alır.

Bununla yanaşı, investisiya əlaqələrinin coğrafiyası Yaxın Şərqə doğru da genişlənir. Suriya Azərbaycanla ticarət, texnologiyalar, energetika, kənd təsərrüfatı və sənaye sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsində maraqlı olduğunu bildirib.

Suriyanın iqtisadiyyat və sənaye naziri Məhəmməd Nidal əl-Şaar Trend-ə müsahibəsində qaz sektorunda artıq mövcud olan əməkdaşlıq təcrübəsini və Azərbaycan qazının tədarükünün ölkənin enerji təminatına müsbət təsirini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, iki ölkə arasında Birgə Biznes Şurasının yaradılması investisiya imkanlarının araşdırılması və biznes əlaqələrinin inkişafı üçün əlavə mexanizm təmin etməlidir.

Sülh və regional inteqrasiya yeni investisiya amili kimi

Regional kontekstin dəyişməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyev forum iştirakçılarına müraciətində qeyd edib ki, Cənubi Qafqazda bərqərar olmaqda olan sülh regional əməkdaşlıq, əlaqəlilik, ticarət və investisiyalar üçün yeni imkanlar yaradır, eyni zamanda daha dərin iqtisadi inteqrasiyaya və diversifikasiyaya dəstək verir.

Biznes üçün bu, infrastruktur layihələrinin ayrı-ayrılıqda deyil, vahid regional sistemin elementləri kimi fəaliyyət göstərə biləcəyi iqtisadi məkanın potensial genişlənməsi deməkdir. Orta Dəhliz, yeni enerji əlaqələri və Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında ticarətin inkişafı bu baxımdan bir-birini qarşılıqlı şəkildə gücləndirir.

Ölkələr arasında nə qədər çox istehsal və investisiya əlaqələri formalaşırsa, nəqliyyat infrastrukturuna potensial tələbat da bir o qədər artır. Öz növbəsində, daha səmərəli infrastruktur ticarətin dəyərini azaldır və yeni investisiya layihələrini iqtisadi baxımdan daha cəlbedici edir. Məhz buna görə Orta Dəhlizin gələcək inkişafına yalnız nəqliyyat qurumlarının vəzifəsi kimi baxmaq olmaz. Bu, eyni zamanda sənaye siyasəti, ticarət, investisiyalar, rəqəmsallaşma və regional inteqrasiya məsələsidir.

Beləliklə, II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu Azərbaycanın regional iqtisadiyyatda rolunun tədricən dəyişdiyini göstərir: ölkə investora ayrı-ayrı layihələr təklif edən ölkədən enerji, istehsal, rəqəmsal texnologiyalar, nəqliyyat və Avropa, Qafqaz və Mərkəzi Asiya bazarlarını birləşdirən formalaşmaqda olan iqtisadi sistemə çıxış təklif edən ölkəyə çevrilir.