Bakı. Trend:

Suriya Əsəd rejiminin keçmiş kimyəvi silah proqramı ilə bağlı avadanlıqların məhv edilməsinə başlayıb. Bu barədə ölkənin BMT-dəki daimi nümayəndəsi cümə axşamı BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasında məlumat verib. Bu addım Bəşər Əsədin hakimiyyətdən devrilməsindən təxminən iki il sonra atılan mühüm simvolik addım kimi qiymətləndirilir.

“Bu, keçmiş rejimdən azad olunduğumuz vaxtdan bəri həyata keçirilən ilk məhvetmə əməliyyatıdır”, – Suriyanın BMT-dəki səfiri İbrahim Olabi bildirib və bunu “tarixi məqam” adlandırıb.

Suriyanın kimyəvi silahları məsələsi ölkədəki vətəndaş müharibəsinin ən qaranlıq səhifələrindən biri ilə sıx bağlı olaraq qalır. 2013-cü il avqustun 21-də paytaxt Dəməşqin ətrafındakı Şərqi Quta bölgəsində Suriya hökumətinə aid olduğu iddia edilən kimyəvi hücum nəticəsində ABŞ kəşfiyyatının məlumatına görə, 1 400-dən çox insan həlak olub. Hücumdan sonra ağızlarından köpük gələn hərəkətsiz kişi, qadın və xüsusilə uşaqların görüntüləri bütün dünyanı sarsıdıb.

Vaşinqton və Moskvanın təzyiqi ilə Dəməşq daha sonra Kimyəvi Silahların Qadağan edilməsi Təşkilatına (KSQT) qoşulub və zəhərli maddə ehtiyatlarını bəyan edərək onların məhv edilməsi üçün təhvil verməyə razılıq verib. Lakin beynəlxalq müfəttişlər sonradan Əsəd rejiminin kimyəvi silah proqramının bütün elementlərini açıqlamadığını və araşdırmaların aparılmasına çoxsaylı maneələr yaratdığını bildiriblər.

2021-ci ildə KSQT misli görünməmiş qərar qəbul edərək Suriyanı səsvermə hüququndan məhrum edib. Bu qərar təşkilatın Suriya hərbi hava qüvvələrinin müxalifət qüvvələrinin nəzarətində olan yaşayış məntəqələrində öz əhalisinə qarşı sarin və xlor qazından istifadə etdiyi qənaətinə gəlməsindən sonra verilib.

2024-cü ilin sonlarında Bəşər Əsədin hakimiyyətdən getməsindən sonra Suriyanın yeni hakimiyyəti Əsəd dövründən qalan kimyəvi silahların məhv edilməsi üçün KSQT ilə əməkdaşlıq etməyə öhdəlik götürüb.

Yeni hakimiyyət, xüsusilə, KSQT müfəttişlərinə ölkədə daimi fəaliyyət göstərməyə, şübhəli obyektləri sənədləşdirməyə, hələ də mövcud olan ehtiyatların təhlükəsizliyini təmin etməyə və 13 il davam edən müharibə zamanı törədilmiş hücumlarla bağlı şahid ifadələri toplamağa icazə verib.

“Biz Suriya xalqını qorumaq istəyirik ki, bu silahlar yanlış əllərə keçməsin”, – İbrahim Olabi bildirib. O əlavə edib ki, təhlükəsizliyi təmin edilən hər bir obyekt regionun və dünyanın digər hissələrinin təhlükəsizliyinə töhfə verir.

BMT-nin tərksilah məsələləri üzrə ali nümayəndəsi İzumi Nakamitsu bildirib ki, KSQT-nin bir qrupu ötən ay “42 aviasiya bombasının geri qaytarılmaz şəkildə məhv edilməsini yoxlayıb”.

“Bu mühüm irəliləyiş o deməkdir ki, 2014-cü ildən bəri ilk dəfə KSQT Suriya Ərəb Respublikasına məxsus kimyəvi sursatların məhv edilməsini təsdiqləyib”, – o vurğulayıb.

Təhlükəsizlik Şurasında ABŞ Suriyanın yeni hakimiyyətini KSQT ilə əməkdaşlığı davam etdirməyə çağırıb.

“Bu, həm də həyatını itirmiş suriyalı kişilərin, qadınların və uşaqların xatirəsinə ehtiram göstərməyin bir yoludur”, – ABŞ-ın BMT-dəki səfirinin müavini Tami Brüs bildirib.

“Qoy onların xatirəsi bizi nəhayət kimyəvi silahlardan azad Suriya və dünya qurmaq istiqamətində səylərimizi davam etdirməyə sövq etsin”, – o əlavə edib.

Çin və Rusiya da Dəməşqin Suriyanın keçmiş kimyəvi silah arsenalının məhv edilməsi istiqamətində əldə etdiyi irəliləyişi alqışlayıb.

Bəşər Əsəd 2024-cü ilin dekabrında, yeni hakimiyyətin Dəməşqi ələ keçirməsindən əvvəl Moskvaya qaçıb.