Bakı. Trend:
Alimlər çərşənbə günü Çilidə yerləşən teleskopun müşahidələrinə əsaslanaraq SpaceX şirkətinə məxsus raketin yuxarı pilləsinin Ay səthinə çırpıldığını təsdiqləyiblər. Müşahidələr zamanı toqquşma nəticəsində yaranmış tullantı buluduna dair sübutlar qeydə alınıb.
Qəsdən həyata keçirilməyən bu toqquşmanın Ay səthində krater yaratdığı ehtimal olunur. NASA və digər kosmik agentliklər həmin krateri sənədləşdirməyi planlaşdırırlar.
Alimlərin hesablamalarına görə, avtobus ölçüsündə olan Falcon 9 raketinin yuxarı pilləsi GMT ilə saat 06:35 radələrində Ay səthinə çırpılmalı idi və bu proqnoz özünü doğruldub.
Çilidə yerləşən Avropa Cənub Rəsədxanasının (ESO) Çox Böyük Teleskopu (VLT) toqquşmadan sonra beş-on dəqiqə ərzində yaranmış toz buludunda natrium və litium elementlərinə aid spektral xətlər qeydə alıb.
ESO bildirib ki, natriumun Ay torpağından, litiumun isə ehtimal ki, raketin özündən qaynaqlandığı düşünülür.
Yanacağın tam istifadə olunduğu fərz edilərsə, raketin çəkisinin təxminən dörd ton olduğu və saatda 8 690 kilometr sürətlə Ayın şimal yarımkürəsində yerləşən Eynşteyn krateri yaxınlığında səthə çırpıldığı bildirilir.
NASA-nın Lunar Reconnaissance Orbiter kosmik aparatı, eləcə də Cənubi Koreyanın Pathfinder Lunar Orbiter zondu toqquşma yerinin görüntülərini çəkməyi planlaşdırır. Lakin bu məlumatların Yerə çatdırılması bir neçə gün çəkə bilər.
İlon Maskın SpaceX şirkətinin hazırladığı Falcon 9 raketi 2025-ci ilin yanvarında göyərtəsində iki Ay eniş aparatı ilə kosmosa buraxılmışdı.
Raketin birinci pilləsi Yerə qayıtsa da, yuxarı pillə kosmik tullantı kimi orbitdə qalaraq aparatların uçuşunu davam etdirmişdi.
NASA-nın mətbuat konfransında çıxış edən SpaceX nümayəndəsi Culiana Şeymanın sözlərinə görə, Günəş aktivliyi və cazibə qüvvələrinin birgə təsiri nəticəsində raketin trayektoriyası dəyişərək Ay istiqamətinə yönəlib. Onun sözlərinə görə, şirkət bunun qarşısını almaq üçün müəyyən tədbirlər görsə də, toqquşmanın qarşısını almaq mümkün olmayıb.
Avropa Kosmik Agentliyinin məlumatına görə, iyul ayının sonuna olan vəziyyətə əsasən, Yer orbitində ümumi çəkisi 17 min ton olan 46 mindən çox kosmik tullantı obyekti mövcuddur.
Bir sıra ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, Yer orbitində kosmik tullantıların həddindən artıq artması "Kessler sindromu" adlandırılan və toqquşmaların zəncirvari şəkildə çoxalmasına səbəb ola biləcək təhlükəli prosesə gətirib çıxara bilər.