Bakı. Trend:

Hər il iyunun 23-də Azərbaycanda Dövlət Qulluqçularının Peşə Bayramı qeyd olunur. Bu tarix təkcə dövlət orqanlarında çalışan minlərlə əməkdaşın peşə fəaliyyətinə verilən qiymət deyil, həm də ölkədə səmərəli idarəetmə sisteminin qurulmasına, vətəndaşlara keyfiyyətli xidmət göstərilməsinə və dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsinə verilən önəmin ifadəsidir. Dövlət qulluqçuları dövlət siyasətinin icrasında, qanunların tətbiqində, vətəndaş müraciətlərinin həllində və idarəetmə mexanizmlərinin fasiləsiz fəaliyyətində mühüm rol oynayırlar.

Dövlət Qulluqçularının Peşə Bayramının yaranma tarixi

Azərbaycanda Dövlət Qulluqçularının Peşə Bayramı Prezident İlham Əliyevin 25 may 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə təsis edilib. Tarixin məhz 23 iyun olaraq müəyyənləşdirilməsi təsadüfi deyil. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası həmin günü Dövlət Qulluğu Günü elan edib və dövlət xidmətinin demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət quruculuğundakı rolunu xüsusi vurğulayıb.

Müstəqillik illərində dövlət idarəetmə sisteminin müasirləşdirilməsi Azərbaycanın inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri olub. Bu prosesin hüquqi bazasının formalaşdırılmasında 21 iyul 2000-ci ildə qəbul edilmiş “Dövlət qulluğu haqqında” Qanun xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Həmin qanun dövlət qulluğunda vahid siyasətin formalaşdırılmasına, dövlət qulluqçularının hüquq və vəzifələrinin müəyyənləşdirilməsinə, kadr siyasətinin əsas prinsiplərinin təsbit edilməsinə imkan yaradıb.

Sonrakı illərdə qanunvericilik bazası daha da genişləndirilib, dövlət qulluqçularının etik davranış normaları müəyyən olunub, dövlət idarəçiliyində şəffaflığın, peşəkarlığın və məsuliyyətin artırılması istiqamətində ardıcıl addımlar atılıb. Nəticədə Azərbaycanda beynəlxalq təcrübəyə uyğun müasir dövlət qulluğu sistemi formalaşıb.

Dövlət qulluğu sisteminin inkişafı və institusional islahatlar

Azərbaycanın dövlət idarəetmə modelində həyata keçirilən islahatlar idarəetmənin çevikliyinin artırılmasına, elektron hökumət mexanizmlərinin tətbiqinə və vətəndaş məmnunluğunun yüksəldilməsinə xidmət edib. Dövlət qulluğu sahəsində aparılan yeniliklər yalnız struktur dəyişiklikləri ilə məhdudlaşmayıb, həm də insan resurslarının keyfiyyətcə yenilənməsini təmin edib.

Bu gün dövlət qulluqçuları dövlətlə vətəndaş arasında körpü rolunu oynayırlar. Dövlət siyasətinin icrası, ictimai xidmətlərin təşkili, sosial proqramların həyata keçirilməsi və strateji qərarların yerinə yetirilməsi məhz onların fəaliyyəti vasitəsilə reallaşır. Məhz buna görə dövlət qulluğu ölkənin dayanıqlı inkişafının əsas institutlarından biri hesab olunur.

Dövlət qulluğunda əməyin ödənilməsi sistemi: islahatların mahiyyəti və institusional təsiri

Məlum olduğu kimi, “Dövlət qulluğu haqqında” Qanuna fevralın 27-də institusional dəyişikliklər edilib. Dəyişikliklərdə nəzərdə tutulan “dövlət qulluqçularının əməyinin ödənilməsi sistemi” dövlət qulluğunda insan resurslarının idarə edilməsinin əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir. Dəyişikliklər bu sahədə mövcud mexanizmlərin daha müasir, çevik və nəticəyönümlü prinsiplər üzərində qurulmasına xidmət edir. Əsas məqsəd dövlət qulluğunda əmək münasibətlərinin daha sistemli hüquqi baza ilə tənzimlənməsidir.

Yeni yanaşma dövlət qulluqçularının əməyinin ödənilməsində vahid prinsiplərin tətbiqini ön plana çıxarır və bu prosesdə vəzifə məsuliyyəti, funksional yük və fəaliyyət nəticələri əsas meyar kimi qəbul olunur. Bu, dövlət orqanlarında əmək münasibətlərinin daha ədalətli və balanslı şəkildə formalaşdırılmasına şərait yaradır.

Eyni zamanda, islahatlar əməkhaqqı sisteminin yalnız maddi təminat funksiyası ilə məhdudlaşmamasını, həm də motivasiyaedici mexanizm kimi çıxış etməsini nəzərdə tutur. Bu yanaşma dövlət qulluğunda peşəkarlığın artırılması və kadrların fəaliyyətə daha yüksək məsuliyyətlə yanaşması üçün institusional stimul yaradır.

Diferensial qiymətləndirmə prinsiplərinin gücləndirilməsi nəticəsində dövlət qulluqçularının fəaliyyəti daha obyektiv meyarlarla ölçülür və bu, idarəetmə keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir. Beləliklə, dövlət qulluğunda nəticəyönümlü idarəetmə modelinin formalaşması daha da sürətlənir.

Ümumilikdə, əməyin ödənilməsi sistemində aparılan dəyişikliklər dövlət qulluğunun sosial dayanıqlığını artırmaqla yanaşı, bu sahənin cəlbediciliyini yüksəldir və dövlət idarəetməsində peşəkar kadr potensialının möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Dövlət qulluğunun statistik portreti: 2026-cı ilin göstəriciləri

Rəsmi statistikaya əsasən, 2026-cı il yanvarın 1-nə Azərbaycanda dövlət qulluqçularının sayı 27,3 min nəfər olub. Bu göstərici dövlət idarəetmə sistemində geniş insan resursları potensialının formalaşdığını göstərir.

Dövlət qulluğunda gender balansına nəzər saldıqda məlum olur ki, qulluqçuların 31,4 faizi qadınlardan ibarətdir. Bu isə qadınların dövlət idarəçiliyində iştirakının ildən-ilə artdığını nümayiş etdirən mühüm göstəricilərdən biridir.

Vəzifə bölgüsü: idarəetmə piramidasının strukturu

Rəsmi məlumatlara görə dövlət qulluqçularının:

7,6 faizi inzibati vəzifələrin ali – 3-cü təsnifatına; 3,9 faizi 4-cü təsnifata; 12,4 faizi 5-ci təsnifata; 8,7 faizi 6-cı təsnifata; 44,2 faizi 7-ci təsnifata aid vəzifələrdə çalışır; 23,2 faizi isə yardımçı vəzifələr üzrə fəaliyyət göstərir.

Bu bölgü göstərir ki, dövlət qulluğunun əsas hissəsini bilavasitə icraedici vəzifələrdə çalışan əməkdaşlar təşkil edir. İdarəetmə sistemində geniş təmsil olunan orta və aşağı inzibati pillələr dövlət xidmətlərinin vətəndaşlara çatdırılmasında əsas yükü daşıyır.

Təcrübə amili: dövlət qulluğunda peşəkarlığın göstəricisi

Statistik göstəricilər dövlət qulluqçularının əhəmiyyətli hissəsinin uzunmüddətli iş təcrübəsinə malik olduğunu göstərir.

Belə ki:

6,6 faizinin qulluq stajı 1 ilə qədər; 23,6 faizinin stajı 1–5 il; 23,6 faizinin stajı 5–10 il; 18,8 faizinin stajı 10–15 il; 27,4 faizinin isə stajı 15 ildən çoxdur.

Bu rəqəmlər dövlət qulluğunda institusional yaddaşın və peşəkar kadr potensialının güclü olduğunu göstərir. Xüsusilə 15 ildən artıq təcrübəyə malik əməkdaşların yüksək payı dövlət idarəçiliyində davamlılığın təmin olunmasına mühüm töhfə verir.

Yaş strukturu: gənclərlə təcrübənin vəhdəti

Dövlət qulluğunda yaş bölgüsü də diqqət çəkən məqamlardandır.

Mövcud statistikaya görə:

3,0 faiz – 25 yaşadək; 11,6 faiz – 25–29 yaş; 18,0 faiz – 30–34 yaş; 16,7 faiz – 35–39 yaş; 13,3 faiz – 40–44 yaş; 10,5 faiz – 45–49 yaş; 8,1 faiz – 50–54 yaş; 7,5 faiz – 55–59 yaş; 9,2 faiz – 60–64 yaş; 2,1 faiz – 65 yaş və yuxarı əməkdaşlardan ibarətdir.

Bu struktur dövlət qulluğunda həm gənc kadrların, həm də uzun illər təcrübə toplamış mütəxəssislərin təmsil olunduğunu göstərir. Xüsusilə 30–39 yaş aralığında olan əməkdaşların yüksək payı sistemin dinamik inkişaf potensialına malik olduğunu təsdiqləyir.

Əməkhaqqı göstəriciləri yüksəlməkdə davam edir

Dövlət qulluqçularının sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi son illərdə aparılan siyasətin əsas istiqamətlərindən biri olub.

Rəsmi statistikaya görə, 2025-ci ildə dövlət qulluqçularının orta aylıq nominal əməkhaqqı əvvəlki illə müqayisədə 4,5 faiz artaraq 2059 manat təşkil edib.

Bu göstərici dövlət sektorunda çalışan əməkdaşların sosial rifahının yaxşılaşdırılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Eyni zamanda rəqabətqabiliyyətli əməkhaqqı sistemi peşəkar kadrların dövlət qulluğuna cəlb olunmasına və onların bu sahədə uzunmüddətli fəaliyyət göstərməsinə stimul yaradır.

Müasir dövlətçilik modelinin ayrılmaz hissəsi

Bu gün Azərbaycanda dövlət qulluğu sistemi yalnız inzibati idarəetmə mexanizmi deyil, həm də ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasının mühüm elementidir. Dövlət qulluqçuları həyata keçirilən islahatların, rəqəmsal transformasiyanın, sosial proqramların və institusional yeniliklərin əsas icraçı qüvvəsidir.

Rəsmi statistika göstərir ki, ölkədə dövlət qulluğu həm kadr potensialı, həm struktur müxtəlifliyi, həm də peşəkarlıq səviyyəsi baxımından inkişaf mərhələsini uğurla davam etdirir. Qanunvericilik bazasının davamlı təkmilləşdirilməsi, insan resurslarının gücləndirilməsi və dövlət xidmətlərinin modernləşdirilməsi istiqamətində görülən işlər Azərbaycanın müasir və səmərəli dövlət idarəetmə modelinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Dövlət qulluqçularının peşə bayramı yalnız bir peşə qrupunun təqvim günü deyil. Bu tarix dövlətə xidmət prinsipinin, məsuliyyətli idarəetmənin, peşəkarlığın və vətəndaşa xidmət fəlsəfəsinin təntənəsi kimi qiymətləndirilə bilər.